<!-- https://edi-service.eu/pl/baza-wiedzy/edifact/ · 2026-10-18 · edi-service.eu, fokus it solutions · lang=pl -->

# Jak zbudowany jest EDIFACT?

UN/EDIFACT to międzynarodowy standard Organizacji Narodów Zjednoczonych do elektronicznej wymiany ustrukturyzowanych
danych handlowych, takich jak zamówienia, awiza wysyłki i faktury. Plik EDIFACT składa się z segmentów zbudowanych za
pomocą stałych separatorów, dzięki czemu programy mogą go niezawodnie odczytać. Składnię określa norma ISO 9735, a
zawartość komunikatów katalogi UNECE. Ta strona pokazuje budowę EDIFACT na omówionym przykładzie.

## Kto stoi za EDIFACT?

Nazwa oznacza „Electronic Data Interchange for Administration, Commerce and Transport”. UNECE, Europejska Komisja
Gospodarcza ONZ, opisuje UN/EDIFACT jako zbiór międzynarodowo uzgodnionych standardów, katalogów i wytycznych do wymiany
ustrukturyzowanych danych między niezależnymi systemami informatycznymi. Reguły publikowane są w UNTDID, czyli „United
Nations Trade Data Interchange Directory”. Merytorycznie EDIFACT opiekuje się UN/CEFACT, centrum ONZ ds. ułatwień w
handlu i elektronicznych procesów biznesowych.

Warto rozróżniać dwa poziomy:

- **Składnia** określa, jak zbudowany jest plik: separatory, segmenty nagłówka i zakończenia, reguły liczenia. Opisuje ją
  ISO 9735.
- **Katalogi** określają, jakie istnieją komunikaty, jakie segmenty zawierają i co oznaczają kody. GS1 Germany podaje dla
  UN/EDIFACT „ponad 200 różnych typów komunikatów” (tłumaczenie własne).

## Co oznaczają katalogi D.96A i D.01B

Katalog EDIFACT to określone wydanie zbioru reguł. UNECE stale publikuje nowe wydania, najstarsze w archiwum pochodzą z
lat dziewięćdziesiątych. Oznacza się je wersją i wydaniem, na przykład D.96A lub D.01B. UNECE prowadzi na przykład
komunikat awizo wysyłki DESADV w katalogu D.01B z oznaczeniami „Version: D”, „Release: 01B” i „Contr. Agency: UN”.

Dokładnie te dane znajdą Państwo w każdym komunikacie, w segmencie UNH. Jeśli jest tam `ORDERS:D:96A:UN`, chodzi o
zamówienie według katalogu D.96A. Odbiorca powinien na to zwracać uwagę, bo ORDERS według D.96A i według D.01B mogą się
różnić segmentami i kodami. Który katalog obowiązuje, określa specyfikacja EDI partnera.

## Budowa pliku EDIFACT

Transmisja EDIFACT przypomina kopertę z jednym lub kilkoma listami w środku. Od zewnątrz do wewnątrz:

| Segment | Nazwa | Zadanie |
|---|---|---|
| UNA | Service String Advice | opcjonalny; określa separatory, jeśli odbiegają od domyślnych |
| UNB | Interchange Header | nagłówek transmisji: zestaw znaków i wersja składni, nadawca, odbiorca, data, numer referencyjny |
| UNG / UNE | Functional Group | opcjonalne; łączą komunikaty tego samego typu w grupy |
| UNH | Message Header | początek komunikatu: numer kolejny i identyfikator komunikatu |
| BGM, DTM, NAD, LIN, QTY … | dane użytkowe | treść komunikatu |
| UNS | Section Control | opcjonalny; oddziela część nagłówkową, pozycje i podsumowanie |
| UNT | Message Trailer | koniec komunikatu: liczba segmentów łącznie z UNH i UNT, ten sam numer co w UNH |
| UNZ | Interchange Trailer | koniec transmisji: liczba komunikatów, ten sam numer referencyjny co w UNB |

Pola liczników w UNT i UNZ pozwalają w prosty sposób sprawdzić kompletność. Jeśli liczba się nie zgadza, plik jest
uszkodzony lub ucięty, a oprogramowanie odbiorcy go odrzuca.

### Separatory i znak zwolnienia

EDIFACT wystarcza kilka znaków sterujących. Wytyczne składniowe UNECE podają dla typowego poziomu A takie znaki:

| Znak | Znaczenie |
|---|---|
| `'` (apostrof) | koniec segmentu |
| `+` (plus) | oddziela identyfikator segmentu i elementy danych |
| `:` (dwukropek) | oddziela części w złożonym elemencie danych |
| `?` (znak zapytania) | znak zwolnienia: następny znak traktowany jest jako zwykły tekst |

Przykład użycia znaku zwolnienia: nazwę firmy „Nowak + Synowie” zapisuje się jako `Nowak ?+ Synowie`, w przeciwnym razie
plus zostałby odczytany jako separator.

Według UNECE wiersz UNA ma zawsze dziewięć znaków: „UNA” i sześć znaków sterujących. Partnerzy często go przesyłają,
nawet jeśli zawiera tylko standardowe znaki. Oprogramowanie powinno obsługiwać oba warianty.

## Przykład EDIFACT z komentarzem

Poniższe zamówienie jest całkowicie fikcyjne. Numery GLN (Global Location Number, globalny numer lokalizacyjny firm i
miejsc) zaczynają się od prefiksu 952, który GS1 zarezerwowało dla przykładów. Każdy wiersz to segment; podział na
wiersze służy tylko czytelności.

```
UNA:+.? '
UNB+UNOC:3+9520000000011+9520000000028+261016:1430+00001'
UNH+1+ORDERS:D:96A:UN'
BGM+220+B-4711+9'
DTM+137:20261016:102'
NAD+BY+9520000000011::9'
NAD+SU+9520000000028::9'
LIN+1++9520000000035:SRV'
QTY+21:240'
DTM+2:20261030:102'
UNS+S'
CNT+2:1'
UNT+11+1'
UNZ+1+00001'
```

Wiersz po wierszu:

- `UNA:+.? '` określa sześć znaków sterujących, tutaj standardowe, w tym dwukropek, plus, znak zapytania i apostrof.
- `UNB` podaje zestaw znaków i wersję składni (`UNOC:3`), nadawcę, odbiorcę, datę i godzinę (16.10.2026, 14:30) oraz
  numer referencyjny transmisji 00001. Czy po identyfikatorze następuje kwalifikator jego rodzaju, określa specyfikacja.
- `UNH+1+ORDERS:D:96A:UN` rozpoczyna komunikat numer 1: zamówienie według katalogu D.96A.
- `BGM+220+B-4711+9` to nagłówek dokumentu. Kod 220 oznacza „Order”, B-4711 to numer zamówienia, 9 oznacza „Original”.
- `DTM+137:20261016:102` to data dokumentu (kod 137) w formacie RRRRMMDD (kod 102).
- `NAD+BY` i `NAD+SU` podają kupującego (Buyer) i dostawcę (Supplier) z ich numerami GLN. Cyfra 9 wskazuje GS1 (dawniej
  EAN) jako instytucję nadającą.
- `LIN+1++9520000000035:SRV` to pozycja 1 z numerem GTIN (Global Trade Item Number, globalny numer jednostki handlowej
  GS1).
- `QTY+21:240` to zamówiona ilość (kod 21), tutaj 240 sztuk.
- `DTM+2:20261030:102` to żądany termin dostawy (kod 2).
- `UNS+S` oddziela pozycje od części podsumowującej, `CNT+2:1` informuje o jednej pozycji.
- `UNT+11+1` liczy jedenaście segmentów od UNH do UNT i powtarza numer komunikatu 1.
- `UNZ+1+00001` informuje o jednym komunikacie w tej transmisji i powtarza numer referencyjny z UNB.

Co oznaczają kody (220, 137, 21 itd.), podają listy kodów danego katalogu. Partner może w swojej specyfikacji określić
dodatkowe pola obowiązkowe i własne reguły.

## Podzbiory branżowe EANCOM, ODETTE i EDIFICE

Pełny katalog EDIFACT jest bardzo obszerny. Dlatego branże utworzyły podzbiory (subsety), czyli wiążące wybory
komunikatów, segmentów i kodów. UNECE definiuje podzbiór jako komunikat wyprowadzony bezpośrednio z komunikatu
standardowego ONZ, pełniący tę samą funkcję i przejmujący bez zmian jego części obowiązkowe.

- **EANCOM** jest utrzymywany przez GS1 i według GS1 Germany jest „podzbiorem standardu UN/EDIFACT”. Aktualne wydanie
  nazywa się EANCOM 2002. Pierwotnie stworzony dla dóbr konsumpcyjnych, jest dziś używany także w ochronie zdrowia,
  logistyce i branży modowej.
- **ODETTE** oznacza europejski przemysł motoryzacyjny. Lista rekomendacji EDI niemieckiego związku VDA wymienia dawne
  komunikaty Odette, na przykład „Odette EDIFACT INVOIC”, zastąpione obecnie rekomendacjami VDA Global (zob.
  [VDA i standardy Global](https://edi-service.eu/pl/baza-wiedzy/vda-4905-4913-standardy-global/)).
- **EDIFICE** to europejskie forum B2B branży elektronicznej. Jego wytyczne wdrożeniowe są podzbiorem UN/EDIFACT opartym
  na katalogu D.97A.

W praktyce oznacza to, że informacja „pracujemy w EDIFACT” nie wystarcza. Decydujące są podzbiór, katalog i
specyfikacja partnera. Listę kontrolną znajdą Państwo na stronie
[Jak czytać specyfikację EDI](https://edi-service.eu/pl/baza-wiedzy/specyfikacja-edi-lista-kontrolna/).

## EDIFACT i X12 w porównaniu

X12 to drugi duży standard EDI. Utrzymuje go organizacja X12 akredytowana przez American National Standards Institute
(ANSI). Zasadniczo X12 działa tak samo: segmenty, separatory, nagłówek i zakończenie. Komunikaty nie nazywają się jednak
ORDERS czy INVOIC, tylko mają numery. Według X12 są to na przykład 850 dla zamówienia, 856 dla awizo wysyłki („Ship
Notice/Manifest”) i 810 dla faktury. Kto dostarcza do klientów w Ameryce Północnej, często spotyka X12; niemieckie i
europejskie specyfikacje wymagają zwykle EDIFACT lub jego podzbioru.

Jakie komunikaty EDIFACT pojawiają się na co dzień, pokazuje przegląd
[Rodzaje komunikatów EDI](https://edi-service.eu/pl/baza-wiedzy/rodzaje-komunikatow-edi/).

## EDIFACT w edi-service.eu

edi-service.eu przetwarza EDIFACT łącznie z EANCOM; AI odczytuje katalog i wymagania ze specyfikacji
partnera i tworzy na tej podstawie mapowanie, najpierw w trybie testowym, zarówno dla komunikatów przychodzących, jak i
dla awiza wysyłki i faktury do partnera. X12 nie wchodzi w zakres
oferty. Cenę podajemy na [stronie głównej](https://edi-service.eu/pl/#preis).

## Najczęstsze pytania

### Czym różni się EDI od EDIFACT?
EDI to sposób elektronicznej wymiany danych, EDIFACT to jeden z formatów do niej. Obok EDIFACT istnieją na przykład
formaty VDA, X12, XML lub CSV. Wprowadzenie zawiera strona [Co to jest EDI?](https://edi-service.eu/pl/baza-wiedzy/co-to-jest-edi/).

### Jakiej wersji EDIFACT potrzebuję?
Wersję określa partner, nie Państwo. Jest podana w specyfikacji EDI i w każdym komunikacie w segmencie UNH, na przykład
`ORDERS:D:96A:UN`. Podzbiory branżowe często ustalają katalog, EDIFICE na przykład opiera się na D.97A.

### Czy pliki EDIFACT można czytać w edytorze tekstu?
Tak, EDIFACT to czysty tekst. Bez znajomości list kodów trudno jednak zrozumieć treść, bo znaczenie kryje się w kodach:
220 to zamówienie, 137 to data dokumentu. Jeśli brakuje podziałów wierszy, cała transmisja stoi w jednym wierszu.

### Czy EANCOM to to samo co EDIFACT?
EANCOM to podzbiór EDIFACT, który GS1 ustaliło dla handlu i innych branż. Każdy komunikat EANCOM jest poprawnym
komunikatem EDIFACT, ale nie odwrotnie. EANCOM wymaga na przykład identyfikatorów GS1, takich jak GLN i GTIN.

### Co to jest komunikat CONTRL?
CONTRL to potwierdzenie składniowe i serwisowe w EDIFACT. Informuje nadawcę, czy jego transmisja dotarła poprawna
składniowo; reguluje go ISO 9735 część 4. Czy CONTRL jest wymagany, określa specyfikacja.

Jeśli chcą Państwo sprawdzić, czy Państwa wymagania EDIFACT pasują do edi-service.eu, można
[wysłać zapytanie](https://edi-service.eu/pl/zapytanie/).

## Źródła
- UNECE: „Introducing UN/EDIFACT”, wersja archiwalna z 11.07.2025, <https://web.archive.org/web/20250711123921/https://unece.org/trade/uncefact/introducing-unedifact> (dostęp 16.10.2026)
- UNECE: „UN/EDIFACT Syntax Implementation Guidelines” (UNTDID część 4, rozdział 2.3), wersja archiwalna z 15.09.2024, <https://web.archive.org/web/20240915025057/https://unece.org/fileadmin/DAM/trade/untdid/texts/d423.htm> (dostęp 16.10.2026)
- UNECE: „UN/EDIFACT Message DESADV, Release 01B”, wersja archiwalna z 14.06.2026, <https://web.archive.org/web/20260614104200/https://service.unece.org/trade/untdid/d01b/trmd/desadv_c.htm> (dostęp 16.10.2026)
- UNECE: „UN/EDIFACT Message ORDERS, Release 96A”, wersja archiwalna z 16.06.2021, <https://web.archive.org/web/20210616070249/https://service.unece.org/trade/untdid/d96a/trmd/orders_c.htm> (dostęp 16.10.2026)
- UNECE: listy kodów D.01B, elementy danych 1001, 1225, 2005, 2379, 3035, 3055, 6063, 6069, 7143, wersje archiwalne, np. <https://web.archive.org/web/20240713065717/https://service.unece.org/trade/untdid/d01b/tred/tred1001.htm> (dostęp 16.10.2026)
- ISO: „ISO 9735-4:2002, EDIFACT, Application level syntax rules, Part 4: Syntax and service report message for batch EDI (message type CONTRL)”, wersja archiwalna z 21.08.2026, <https://web.archive.org/web/20260821103226/https://www.iso.org/standard/35035.html> (dostęp 16.10.2026)
- GS1 Germany: „EANCOM®: EDI-Standard Nr. 1”, <https://www.gs1-germany.de/standards/datenaustausch/eancom/> (dostęp 16.10.2026)
- GS1: „GS1 Company Prefix” (prefiks 952 dla przykładów), wersja archiwalna z 10.02.2025, <https://web.archive.org/web/20250210201117/https://www.gs1.org/standards/id-keys/company-prefix> (dostęp 16.10.2026)
- GEFEG: „EDIFICE, European B2B Forum for the Electronics Industry” (stan na lipiec 2023), <https://www.gefeg.com/wp-content/uploads/2023/07/Standards-EDIFICE-datapackage-GEFEG.pdf> (dostęp 16.10.2026)
- VDA: „Liste der Empfehlungen zum Datenaustausch in der Lieferkette und zu warenbegleitenden Papieren”, stan na sierpień 2024, <https://vda.de/dam/jcr:0f97444c-dc98-4216-8b5d-51ff7a3e9258/ListeDer%20EmpfehlungenEDIundWarenbegleitendePapiere-2024-08.pdf> (dostęp 16.10.2026)
- X12: „About X12”, <https://x12.org/about/about-x12> (dostęp 16.10.2026)
- X12: „Supply Chain Transaction Flow”, <https://x12.org/flow/supply-chain> (dostęp 16.10.2026)